|
z niedoboru witaminy K u noworodków i niemowląt Skład zespołu ekspertów: doc. dr hab. n. med. Anna Dobrzańska konsultant krajowy w dziedzinie pediatrii prof. dr hab. n. med. Ewa Helwich konsultant krajowy w dziedzinie neonatologii prof. dr hab. n. med. Witold Lukas konsultant krajowy ds. medycyny rodzinnej prof. dr hab. n. med. Krystyna Wąsowska-Królikowska prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego prof. dr hab. n. med. Mieczysława Czerwionka-Szaflarska prezes Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci prof. dr hab. med. Jerzy Szczapa prezes Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego prof. dr hab. n. med. Jerzy Socha przewodniczący Komisji Żywienia Dzieci Komitetu Żywienia Człowieka PAN dr n. med. Justyna Czech-Kowalska adiunkt w Klinice Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka IPCZD Witamina K odgrywa istotną rolę w procesach syntezy białek, m.in. czynników krzepnięcia krwi. Niedostateczna podaż witaminy K może w konsekwencji prowadzić do wystąpienia krwawienia związanego z niedoborem witaminy K (vitamin K deficiency bleeding . VKDB), zwanego dawniej chorobą krwotoczną noworodka. Problem ten dotyczy noworodków i niemowląt poniżej 3 mies. życia. W klasycznej postaci choroby (3.5 doba życia) najbardziej typowe jest krwawienie z przewodu pokarmowego, pępka, błon śluzowych i skóry. W postaci późnej (2.12 tydz. życia) dochodzi najczęściej do krwawienia śródczaszkowego, obarczonego wysoką śmiertelnością. Postać późna dotyczy przede wszystkim niemowląt karmionych pokarmem kobiecym oraz niemowląt z cholestazą i zaburzeniami wchłaniania. Objawy ostrzegawcze, które mogą nawet o kilka tygodni wyprzedzać wystąpienie ciężkiego, zagrażającego życiu krwawienia, to: - niewielkie krwawienia (pępek, błony śluzowe, przewód pokarmowy), - przedłużająca się żółtaczka, - biegunka, wymioty, - brak lub słabe przyrosty masy ciała. Zapotrzebowanie na witaminę K w okresie niemowlęcym to 1 mcg/kg/dobę. Zawartość witaminy K w mleku kobiecym wynosi ok. 0,25 mcg/100 ml i jest niewystarczająca do pokrycia dobowego zapotrzebowania. Modyfikowane mieszanki mleczne dla niemowląt, a także preparaty mlekozastępcze zawierają 3.9 mcg witaminy K w 100 ml, dlatego zapewniają wystarczającą podaż witaminy K, nawet po uwzględnieniu wchłaniania witaminy K z przewodu pokarmowego, które u niemowląt wynosi ok. 30%. Podaż witaminy K po urodzeniu w istotny sposób zmniejsza ryzyko wystąpienia krwawienia z niedoboru tej witaminy, jednakże jednorazowa dawka 1 mg witaminy K podana domięśniowo powoduje bardzo znaczny wzrost jej stężenia we krwi powyżej normy (nawet kilka tysięcy razy). Witamina K zaangażowana jest w proces syntezy wielu białek w ustroju, nie tylko w proces krzepnięcia krwi, uzasadnione jest więc, aby nie narażać dzieci (szczególnie zdrowych) na tak wysokie stężenia tej witaminy. Przedstawione poniżej zalecenia profilaktycznej podaży witaminy K u noworodków i niemowląt mają na celu zminimalizowanie ryzyka wystąpienia krwawienia z niedoboru witaminy K, a jednocześnie zapewnienie bardziej fizjologicznego stężenia tej witaminy we krwi. ZALECENIA 1. Wszystkie noworodki po urodzeniu powinny otrzymać witaminę K, przy czym: - noworodki zdrowe, donoszone . 0,5 mg domięśniowo lub 2 mg doustnie, - noworodki z grupy ryzyka* . 0,5 mg domięśniowo, - noworodki urodzone przedwcześnie: <1,5 kg . 0,3 mg domięśniowo lub dożylnie, >1,5 kg . 0,5 mg domięśniowo. 2. Noworodki i niemowlęta karmione piersią poza jednorazową dawką witaminy K podaną po urodzeniu wymagają dalszej profilaktycznej podaży witaminy K od 2. tyg. życia do ukończenia 3. mies. życia. Niemowlęta karmione piersią powinny otrzymywać witaminę K w dawce 25 mcg/dobę. Niemowlęta karmione piersią z przedłużającą się biegunką lub żółtaczką, przejściową cholestazą powinny otrzymywać witaminę K w zwiększonej dawce, tj. 50 mcg/dobę do czasu ustąpienia objawów chorobowych. W przypadku cholestazy i mukowiscydozy dawkowanie witaminy K powinno być wyższe, zgodne z rekomendacjami w danej jednostce chorobowej. 3. Niemowlęta karmione mieszankami mlecznymi modyfikowanymi, mlekiem dla wcześniaków, a także mieszankami mlekozastępczymi po otrzymaniu jednorazowej dawki witaminy K po urodzeniu nie wymagają dalszej podaży profilaktycznej. * poród zabiegowy, zamartwica urodzeniowa, hipotrofia wewnątrzmaciczna, zespół aspiracji smółki, leki przed porodem u matki (karbamazepina, fenytoina, barbiturany, cefelosporyny, rifampicyna, INH, pochodne kumaryny) |